Artistieke pool Manchester

De nieuwe productieve en creatieve pool manchester-bodega zal het ondernemerschap en de creativiteit van de brusselse ‘makers’ belichten

Onder zijn bakstenen gewelven en metalen balken tekent zich vandaag de wedergeboorte af van een belangrijke site in de Brusselse industriële geschiedenis. Op een steenworp afstand van het kanaal, tussen de Manchesterstraat en de Birminghamstraat in Sint-Jans-Molenbeek, maakt de voormalige raffinaderij Graeffe zich op om een nieuwe jeugd te beleven. Gisteren bepaalde het lawaai van de machines het ritme van de dagen. Morgen zullen de productieve en creatieve ateliers, een gemeenschap van ‘makers’ die samen leven, de bruisende ideeën en de uitwisselingen met de inwoners deze site tot leven brengen.

Alles begint met de wens van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest om dit erfgoed weer tot leven te brengen door het om te vormen tot een regionale productieve, culturele, artistieke en creatieve pool die openstaat voor de wijk. Zo ontstond het Manchester- Bodegaproject, waarvan de coördinatie en leiding werden toevertrouwd aan de MSI. Sinds 2019 en de installatie van Recyclart op een deel van de site organiseert de MSI een tijdelijke invulling voor enkele kunstenaars, verenigingen en scholen die hun ideeën al uitproberen en zo de site activeren. Deze tijdelijke invulling schetst een beeld van de gebruiksmogelijkheden in de toekomst door het potentieel en de beperkingen van de beschikbare ruimten op de site te identificeren. Maar daar stopt de ambitie van het Gewest niet. Zijn doel is om op termijn een permanent en perfect aangepast kader aan te bieden aan die productieve en creatieve energieën, met eerbied voor de industriële ziel van de site.

“Onder leiding van de SAU zal de herontwikkeling van de site "Manchester-Bodega" plaats bieden aan ongeveer 150 personen in nieuwe werkruimten. Het project past in de wil van het Gewest om het tekort aan publieke infrastructuur van dit type weg te werken en de stedelijke breuken tussen wijken te verminderen. Het project zal zo volop bijdragen aan de dynamisering van het kanaalgebied”.

Heruitgevonden ruimten voor creatie

Daar waar vroeger een imposante hangar stond, zal Recyclart de Brusselse alternatieve cultuur verder laten vibreren. De Bodega, een oude feestlocatie, wordt een hybride ruimte met productieve ateliers, residenties voor kunstenaars en een dakmoestuin. De grote ruimten van de Raffinerie zullen worden omgevormd tot een echt productielaboratorium, met ateliers van allerlei soorten en een foyer, terwijl een nieuw doorgang het volledige terrein zal doorkruisen om de wijk opnieuw te verbinden en de stedelijke continuïteit te versterken. In de Plint, het centrale element en het nieuwe gezicht van het project, komen een restaurant en een buurtzaal als ontmoetings-en inclusieplekken op schaal van de wijk.

Een duurzame en circulaire aanpak

Het project, biedt de stedelijke productieve activiteiten en de makers niet gewoon een dak boven hun hoofd. Het past binnen een zeer ambitieuze duurzame en circulaire dynamiek. Het bestaande gebouw wordt immers zoveel mogelijk behouden, waardoor de ecologische voetafdruk van de werken wordt beperkt. De nieuwe interventies zijn zodanig uitgedacht dat ze een minimale impact hebben op de bestaande typologieën en op de materialen ter plaatse. De nieuwe materialen die men overweegt te gebruiken, hebben een lage CO2-uitstoot (hergebruikte bakstenen, lokaal hout, kalkhennep). Daarnaast wordt 25% van de oppervlakte van het perceel gedemineraliseerd om plaats te maken voor een tuin, een logistiek binnenhof en groendaken. Met deze inrichtingen kan het regenwater op het perceel op innovatieve wijze worden beheerd.

Begin van de werken

De werken, gefinancierd door Beliris en een EFROfonds, staan gepland voor 202è. Manchester-Bodega wil meer zijn dan de voorzieningen. Het wil de visie uitdragen van een stad die zich heruitvindt door een link te leggen tussen zijn industriële verleden en zijn productieve en creatieve toekomst, tussen zijn inwoners en zijn ‘makers’, tussen de muren van gisteren en de ambities van morgen.

De rol en acties van de MSI

• De aansturing en algemene coördinatie van het project (governance, copil);
• De implementatie en opvolging van de tijdelijke invulling (definitie en publicatie van de projectoproep, selectie van de gebruikers, opvolging);
• De opvolging van de voortgang van de studies (architect,sanering, asbest);
• De opvolging van de procedure voor de stedenbouwkundige en milieuvergunningen;
• Het verkrijgen van de EFRO- en BELIRIS-subsidies;
• De bekendmaking en plaatsing van de opdrachten voor werken;
• De opvolging van de uitvoering van de werken;
• De constructie van het beheermodel van het project op termijn

Wist u?

Recyclart is een Brussels cultuur- en kunstencentrum, ontstaan in 1997, waar creatie, productie en sociaal engagement elkaar vinden. De vzw was eerst gevestigd onder het station Brussel-Kapellekerk en heeft dan haar intrek genomen in de grote hangar naast de voormalige raffinaderij Graeffe, waar ze een multidisciplinaire ruimte voor kunst en experimenten leidt. Recyclart biedt residenties voor kunstenaars, productieateliers en een hedendaags cultureel programma aan. Met haar inclusieve project moedigt ze uitwisselingen tussen kunstenaars, ambachtslui en inwoners aan en versterkt zo de band tussen cultuur en maatschappij.

Een beetje geschiedenis

De raffinaderij Graeffe, opgericht in de XIXe eeuw in Sint-Jans-Molenbeek, was een belangrijke speler in de Brusselse suikerindustrie. Als specialist in de productie van suikerklontjes en poedersuiker droeg ze bij aan de economische ontwikkeling van de wijk. In de XXe eeuw, met de modernisering van de suikerproductieprocessen en de internationale concurrentie, nam de activiteit geleidelijk aan af. Ook al is ze al tientallen jaren gesloten, drukt ze toch nog steeds een sterke stempel op het stedelijke landschap en vormt ze een emblematisch element van het lokale industriële erfgoed. En wees gerust, haar beroemde cassonade die elke generatie wel kent, bestaat nog altijd!